Ruch Obrony
Praw Cz這wieka i Obywatela

uczestnicy

errata do ksi捫ki Grzegorza Walig鏎y ROPCiO

Inicjatywa pojawi豉 si w 鈔odowiskach niepodleg這軼iowych w 1976 roku, a zacz窸a si konkretyzowa na pocz徠ku 1977 roku w postaci projektu apelu do spo貫cze雟twa, kt鏎ego ostateczny kszta速, po dyskusjach w鈔鏚 przysz造ch sygnatariuszy, podany zosta do wiadomo軼i publicznej 26 marca 1977 r. na konferencji prasowej w Warszawie. Sygnatariusze apelu powo豉li dw鏂h rzecznik闚: Andrzeja Czum i Leszka Moczulskiego.

Podpisy pod apelem z這篡這 18 os鏏 (z podaniem adres闚): gen.Mieczys豉w Boruta-Spiechowicz (Zakopane), Andrzej Czuma (Warszawa), Karol G這gowski (鏚), Kazimierz Janusz (Warszawa), Marek Myszkiewicz-Niesio這wski (鏚), ks.Bohdan Papiernik (鏚), Zbigniew Sekulski (鏚), Zbigniew Siemi雟ki (鏚), Bogumi Studzi雟ki (Zalesie k.Warszawy), Piotr Typiak (Warszawa), ks.Ludwik Wi郾iewski (Lublin), Adam Wojciechowski (Warszawa), Andrzej Wo幡icki (鏚), Wojciech Ziembi雟ki (Warszawa).

W鈔鏚 sygnatariuszy by這 czterech dzia豉czy KOR-u: St.Kaczorowski, W.Ziembi雟ki, A.Pajdak i ks.J.Zieja - dwaj ostatni wycofali p騧niej swoje podpisy.

Ruch Obrony w swoim dzia豉niu opar si o Mi璠zynarodowe Pakty Praw Cz這wieka, trafnym zbiegiem okoliczno軼i ratyfikowane przez Rad Pa雟twa PRL 3 marca 1977 r., co zobowi您ywa這 w豉dze do respektowania Pakt闚. Wyra瘸j帷 zadowolenie z ratyfikacji, sygnatariusze Apelu stwierdzaj m.in, 瞠 do najcenniejszych i zawsze 篡wych tradycji narodu polskiego nale篡 nadawanie najwy窺zej rangi prawom cz這wieka i obywatela, godno軼i jednostki, wolno軼i i wzajemnej tolerancji.

Powo逝j帷 si na fundamentalne zasady zawarte w takich aktach, jak Neminem Captivabimus, Nihil Novi, Konfederacja Warszawska, Konstytucja 3 Maja oraz w oparciu o has這 „Za wolno嗆 wasz i nasz" stwierdzaj: prawa cz這wieka i obywatela s nienaruszalne, niezbywalne i nie mo積a si ich zrzec. Nie mo瞠 by prawdziwie wolny nar鏚, kt鏎ego cz這nkowie rezygnuj z korzystania i z obrony swoich praw - jak tego dowiod造 do鈍iadczenia historyczne, tak瞠 Polski i Polak闚.

W swym dzia豉niu oparli si r闚nie o Akt Ko鎍owy KBWE z 31 lipca 1975 r, jak r闚nie o Konstytucj PRL, przyznaj帷 w cz窷ci deklaratywnej wolno嗆 przekona, wypowiedzi, druku, zgromadze i manifestacji oraz zrzeszania si, o鈍iadczaj帷, i praktyczna realizacja tych norm konstytucyjnych sta豉 si niezb璠na nie tylko dla duchowego 篡cia narodu, lecz stanowi nieodzowny warunek nale篡tego rozwoju gospodarki i kultury narodowej. Postanowili podj望 wsp鏊ne solidarne dzia豉nia, aby:

  1. Przestrzega i dba o przestrzeganie wszystkich praw cz這wieka i obywatela oraz jego godno軼i,

  2. ujawnia wobec opinii publicznej i sygnalizowa w豉軼iwym organom fakty 豉mania praw i wolno軼i cz這wieka oraz udziela, w mar naszych mo磧iwo軼i, pomocy i ochrony ofiarom,

  3. propagowa w spo貫cze雟twie i postulowa wobec w豉dz pa雟twowych zmiany w obowi您uj帷ym ustawodastwie oraz przepisach wykonawczych, zmierzaj帷e do realnego i nieprzerwanego zagwarantowania praw i wolno軼i, okre郵onych w Powszechnej Deklaracji Praw Cz這wieka oraz Mi璠zynarodowych Paktach Praw Cz這wieka, wraz z tzw. protokolem opcyjnym wszystkich pa雟tw europejskich - dla stworzenia wsp鏊nej, prawno-politycznej p豉szczyzny rozwoju proces闚 rzeczywistego odpr篹enia i porozumienia w Europie,

  4. wsp馧pracowa z wszelkimi organizacjami mi璠zynarodowymi broni帷ymi praw cz這wieka, a zw豉szcza z Komisj Praw Cz這wieka przy ONZ, by idea wolno軼i zatriumfowa豉 na 鈍iecie

P馧 roku p騧niej, na I Og鏊nokrajowym Spotkaniu uczestnik闚 Ruchu Obrony (w dniach 17-18 wrze郾ia 1977) nast瘼ne skonkretyzowanie i rozwini璚ie programu oraz celu dzia豉nia Ruchu. Uczestnicy Spotkania o鈍iadczyli m. in., 瞠 R.O. jest spo貫cznym dzia豉niem obywatelskim nie posiadaj帷ym struktury organizacyjno-statutowej, cz這nkostwa i w豉dz - 陰cz帷ym w sobie spontaniczne, solidarne poczynania obywateli, przez nich uznawanym za s逝szny. Nie uchyla to prawa do porozumienia si ludzi mi璠zy sob w celu uczynienia swojego dzia豉nia bardziej skutecznym. Dzia豉lno嗆 o charakterze 鈍iatopogl康owym, ideologicznym i politycznym - je郵i prowadz j ludzie uczestnicz帷y w Ruchu Obrony - jest ich spraw osobist, w przedmiocie tre軼i g這szonych pogl康闚 i podejmowania dzia豉, a spraw Ruchu Obrony - uznawanie i popieranie ich prawa do g這szenia tych pogl康闚 i prowadzenia dzia豉.

O鈍iadczyli tak瞠, 瞠 jest ruchem: maj帷ym charakter ruchu spo貫cznego, chocia skupiaj帷ym r闚nie obywateli dza豉j帷ych politycznie - tak瞠 w opozycji demokratycznej - realizuj帷ym w praktyce zasady pluralizmu, opartym o og鏊nospo貫czne za這瞠nia ideowe podporz康kowane nadrz璠nemu celowi, jakim jest realizowanie niezbywalnych praw cz這wieka i narodu do wolno軼i i niezawis這軼i, zgodnych z niepodleg造m duchem Polak闚 i tradycj Rzeczypospolitej.

Strukturalne zastrze瞠nia by造 konieczne, poniewa R.O. nie by organizmem jednolitym politycznie i ideowo. W jego sk豉d wchodzili przede wszystkim dzia豉cze nurtu niepodleg這軼iowego, dzia豉cze ze 鈔odowiska chrze軼ija雟ko-spo貫cznego, ludowcy, Ruch Wolnych Demokrat闚.

W鈔鏚 „niepodleg這軼iowc闚" Leszek Moczulski okre郵a siebie jako pi連udczyka.

U篡waj帷 bardzo uproszczonej nomenklatury, okre郵i mo積a R.O. jako konglomerat politycznie centrowy.

Ruch Obrony od kwietnia 1977 r. wydaje miesi璚znik „Opinia". Nowo軼i w niezale積ej dzia豉lno軼i wydawniczej jest podanie sk豉du i adresu redakcji. W sk豉d redakcji wchodzili: K. Janusz, L. Moczulski, W. Ziembi雟ki. Od grudnia 1977 r. dochodzi A. Wojciechowski, od kwietnia 1978 r. A. Czuma - obaj zreszt wsp馧redaguj od pocz徠ku „Opinie", podobnie jak i Jan Dworak, kt鏎y nigdy oficjalnie w sk豉d redakcji nie wszed.

Po rozejsciu si L.Moczulskiego w po這wie 1978 r. w sk豉d redakcji wchodzi Emil Morgiewicz. Adres redakcji - mieszkanie K.Janusza. Powo豉no Biuro Prasowe Ruchu Obrony, r闚nie w mieszkaniu K. Janusza, przez niego prowadzone.

W numerze pierwszym artyku redakcyjny omawia charakter i zamierzenia R.O.: Nie b璠帷 stowarzyszeniem, Ruch Obrony opiera si na samoistnych i autonomicznych dzia豉niach obywateli, wynikaj帷ym z Apelu z 25 marca -przy czym dzia豉nia te indywidualnie lub zbiorowo podejmowane s w zakresie uznanym za w豉軼iwy i w formach swobodnie wybranych przez poszczeg鏊nych obywateli, b康i ich grupy i na ich wy陰czn odpowiedzialno嗆. Masowy charakter Ruchu Obrony powoduje bowiem, 瞠 dzialania podejmowane przez kogokolwiek z jego uczestnik闚 w niczym nie zobowi您uj ani nie ograniczaj innych uczestnik闚, kt鏎zy w szczeg鏊no軼i nie ponosz za nie odpowiedzialno軼i. Formy uczestniczenia w Rucliu Obrony mog by rozmaite i zale膨 tylko od swobodnej decyzji poszczeg鏊nych os鏏. Uczestniczy w Ruchu Obrony ka盥y, kto podejmuje dowolne dzia豉nia zmierzaj帷e do realizacji cel闚, wynikaj帷ych z Apelu z 25 marca.

Ta formu豉 w zamierzeniach swych demokratyczna, b璠zie zdawa egzamin tak d逝go, jak d逝go uczestnicy R.O. maj帷 dobr wol b璠 wsp鏊nie dzia豉. Spontaniczne dzia豉nia, pozwalaj帷e ka盥emu obywatelowi wypowiada si praktycznie w imieniu R.O. (pod szyldem R.O.) doprowadzi musia造 w przysz這軼i do sytuacji kryzysowej. (Powsta造 p馧 roku wcze郾iej KOR nie pope軟i tego b喚du, gdy w jego sk豉d wchodzi豉 軼i郵e okre郵ona liczba cz這nk闚, mog帷ych wsp馧decydowa o charakterze Komitetu, a tzw. sympatycy i wsp馧pracownicy KOR-u nie mieli 瘸dnego bezpo鈔edniego wp造wu na decyzje Komitetu).

W omawianym wy瞠j artykule redakcyjnym czytamy r闚nie: Ruch Obrony nie ro軼i sobie prawa do wy陰czno軼i. Celem naszym jest realizowanie zasad zawartych w Apelu, lecz z zadowoleniem przyjmujemy dzia豉nia tych, kt鏎zy tworz lub stworz sobie inne ramy aktywno軼i. Z uznaniem odnosimy si zw豉szcza do Komitetu Obrony Robotnik闚, kt鏎y w obecnym okresie historycznym sta si awangard wszystkich nast瘼nych dzia豉 w obronie praw obywatelskich i czynem dow鏚l, 瞠 spo貫czna obrona tych spraw jest nie tylko konieczna, ale i mo磧iwa.
Ruch Obrony nie ma charakteru politycznego. Jest on niejako ponadpolityczny. /.J. Formu豉 Ruchu Obrony jest pluralistyczna: skupia on ludzi o r騜nych 鈍iatopogl康ach i przekonaniach politycznych, nawi您uj帷ych do cz瘰to odmiennych element闚 tradycji narodowych, ho責uj帷ych r騜nym metodom dzia豉nia.

Od 15 kwietnia 1977 r. rozpocz窸y dzia豉lno嗆 dwa punkty konsultacyjno-informacyjne: w Warszawie (mieszkanie Kazimierza Janusza) i w υdzi (mieszkanie Benedykta Czumy). Od czerwca otwiera si trzeci PK-I w Poznaniu (mieszkanie Restytuta Staniewicza), z ko鎍em lipca w Katowicach (mieszkanie Kazimierza 安itonia) i w Przemy郵u, we wrze郾iu w Lublinie (mieszkanie Zdzis豉wa Jamro磬a), w pa寮zierniku w Bydgoszczy, Krakowie, Szczecinie, w ko鎍u 1977 r. w Gda雟ku-Wrzeszczu, we Wroc豉wiu (po 3 miesi帷ach zmakni皻e wskutek nacisk闚 s逝瘺y bezpiecze雟twa na w豉軼icielk mieszkania) i w Zamo軼iu. W po這wie 1978 r. otwiera si PK-I w Kaliszu.

Punkty konsultacyjno-informacyjne spe軟ia造 wielorakie funkcje. By造 miejscem spotka uczestnik闚 R.O., jak r闚nie dzia豉czy innych ugrupowa, miejscem dyskusji, wymiany informacji, wydawnictw niezale積ych (nie tylko wydawnictw R.O.), w punktach udzielano wszelkiej mo磧iwej pomocy, przede wszystkim prawnej, obywatelom, kt鏎ych dotkn窸o bezprawie r騜nych szczebli w豉dzy w mie軼ie i na wsi. W miar mo磧iwo軼i udzielano pomocy finansowej (co nie osi庵n窸o du篡ch rozmiar闚 ze wzgl璠u na skromne fundusze R.O.)

W punktach konsultacyjno-informacyjnych w wi瘯szo軼i wypadk闚 otwarte zosta造 Kluby Swobodnej Dyskusji. Kluby zacz窸y dzia豉lno嗆 w listopadzie 1977 r. w υdzi, Lublinie, Gda雟ku (nie w PK-I). W styczniu 1978 r. otwarto dwa kluby w Szczecinie i we Wroc豉wiu (ten ostatni nosi nazw Klubu Refleksji Obywatelskiej), w marcu w Poznaniu, w kwietniu w Warszawie (mieszkanie M. M. Skuzy). W klubach odbywa造 si wyk豉dy, prelekcje z dyskusjami -zale積ie od aktywno軼i 鈔odowiska co tydzie, co dwa.

Ruch Obrony w okresie ca貫j dzia豉lno軼i (praktycznie do sierpnia 1980 r.) realizowa swoje zasadnicze zadania organizuj帷 najpierw kampani wok馧 og這szenia w Dzienniku Ustaw tekstu ratyfikowanych Mi璠zynarodowych Pakt闚 Praw, nast瘼nie w szeregu wniosk闚 obywatelskich do Sejmu PRL domagaj帷 si zmian w ustawodastwie dla uzyskania jego zgodno軼i z Paktami, koncentruj帷 si przede wszystkim na podstawowych prawach obywatelskich. W zwi您ku z tym m. in. postulowa do w豉dz o gwarancje prawne dla Ko軼io豉 (prawny status Ko軼io豉, budowa 鈍i徠y, pisma ko軼ielne, radiowe i telewizyjne msze 鈍.).

R.O. reagowa w spos鏏 aktywny na wydarzenia w kraju poprzez o鈍iadczenia wydawane b康 przez rzecznik闚 R.O. (do czerwca 1978 r.) gdy zachodzi豉 konieczno嗆 szybkiej reakcji, b康 sygnowane przez wi瘯sz liczb uczestnik闚 R.O.; bra udzia lub organizowa manifestacje, uroczysto軼i patriotyczne, bra udzia w okoliczno軼iowych Mszach 鈍. i nabo瞠雟twach. Dzia豉cze R.O. protestowali przeciw rozmaitym nadu篡ciom w豉dzy poprzez g這d闚ki protestacyjne, akcje ulotkowe, o鈍iadczenia itp. Organizowane by造 akcje w miejsca publicznych, maj帷e na celu zbieranie podpis闚 obywateli pod wnioskami i petycjami, po陰czone niejednokrotnie ze zorganizowaniem wiecu informacyjnego (kt鏎y trwa na og馧 oko這 15-40 minut - do chwili interwencji si policyjnych). Dzia豉cze R.O. uznaj帷, i wybory do rad narodowych (luty 1978 r.) oparte s o ordynacje wyborcz b璠帷 naruszeniem Mi璠zynarodowych Pakt闚 Praw Obywatelskich i Politycznych, w陰czyli si do kampani przedwyborczych, przeprowadzaj帷 akcje ulotkow i informacyjn.

Najaktywniejsze o鈔odki R.O. to Warszawa, Gda雟k, 鏚, Lublin, nast瘼nie Szczecin, Kalisz, Katowice, Wroc豉w, Pozna, Przemy郵, Bydgoszcz, Zdu雟ka Wola, okolice wsi G鏎ne (Lubelskie), Pieszyce (Dolny 奸御k). Poza wymienionymi o鈔odkami, maj帷ymi opr鏂z Zdu雟kiej Woli i G鏎nego 奸御ka punkty konsultacyjno-informacyjne, materia造 R.O. i pismo „Opinia" dociera造 do wielu innych miejscowo軼i, gdzie byli sympatycy R.O., ale udzia tych ostatnich by na og馧 bierny - zaowocowa dopiero w czasach „Solidarno軼i", kiedy ludzie ci wykazali w瘯sz dojrza這嗆 wiedze spo貫czn oraz aktywno嗆 w pracach Zwi您ku.

W ko鎍u wrze郾ia 1977 r. 鈔odowsko m這dych uczestnik闚 R.O., g堯wnie z inicjatywy 鈔odowiska gda雟kiego, zacz窸o wydawa pismo - miesi璚znik „Bratniak". W pierwszych numerach za kolegium redakcyjne pismo podpisuj studenci: Aleksander Hali (Gda雟k) i Marian Pi趾a (Lublin).

W nast瘼nych numerach dochodz: Jacek Bartyzel (鏚), Tomasz Mr霩 (Lublin) i Wies豉w Parchimowicz (Szczecin). W nast瘼nych latach sk豉d redakcji cz窷ciowo si zmienia stabilizuj帷 si na zespole: J. Bartyzel, Maciej Grzywaczewski (Warszawa), W. Parchimowicz, A. Hal, Arkadiusz Rybicki (Sopot).

Ludowcy dzia豉j帷y w R.O. podejmuj jesieni 1977 r. wydawanie pisma miesi璚znego „Gospodarz". Pismo redaguj: Stanis豉w Michalkiewicz, Bogumi Studzi雟ki, Tadeusz Szozda, Piotr Typiak i Adam Wojciechowski. Ukazuje si ono dosy regularnie przez lata dzia豉lno軼i R.O. Kolportowane jest w 鈔odowiskach wiejskich. Jak g這si podtytu, jest to pismo w obronie praw ch這pskiej gospodarki rodzinnej.

23 lutego 1978 r. trzech dzia豉cze R.O. ze 奸御ka: Roman K軼iuczek (Mys這wice), W豉dys豉w Sulecki (Gliwice) i Kazimierz 安ito (Katowice) utworzyli pierwszy w kraju Komitet Wolnych Zwi您k闚 Zawodowych. Reakcja w豉dz by豉 znacznie ostrzejsza ni przy powstaniu KOR-u czy Ruchu Obrony. Dzia豉cze WZZ prze郵adowani byli w szczeg鏊ny spos鏏.

W sierpniu 1978 r. zaczyna si ukazywa pismo po鈍i璚one odrodzeniu wolnego ruchu zawodowego w Polsce „Ruch Zwi您kowy" redagowane przez R. K軼iuczka, K.安itonia oraz dw鏂h innych dzia豉czy R.O.: Andrzeja Wo幡ickiego (鏚) i Jana Zapolnika (Gda雟k). Pismo na og馧 drukowane jest w υdzi.

Dzia豉cze R.O. z Kalisza i Zdu雟kiej Woli wydawali w latach 1979-1980 pismo „Wolne S這wo". Pismo redagowali: Zenobia Cie郵i雟ka (Wroc豉w), J霩ef M. Janowski (Zdu雟ka Wola), Antoni Pietkiewicz, Bogus豉w 奸iwa i Tadeusz Wolf (Kalisz).

Od czerwca 1979 r. warszawskie 鈔odowisko m這dzie篡 szk馧 鈔ednich, sympatyzuj帷e z R.O. zacz窸o wydawa pismo Ucze Polski (m.in. Tomasz Mickiewicz, Piotr Rog雡ski, Wojciech Ciszewski).

Pisma R.O. jak r闚nie inne opracowania, ksi捫ki, plakaty, drukowane by造 najpierw w „Wydawnictwie Polskim", a od jesieni 1978 r. w „Wydawnictwie im. Konstytucji 3 Maja".

Id帷 za przyk豉dem Studenckiego Komitetu Solidarno軼i, kt鏎y powo豉li studenci wy窺zych uczelni Krakowa w maju 1977 r., po 鄉ierci Stanis豉wa Pyjasa, studenci uczelni gda雟kich - dzia豉cze R.O. - powo豉li sw鎩 SKS jesieni 1977 r., a studenci uczelni szczeci雟kich w maju 1978 r.

Jak wy瞠j wspomniano, w woj. lubelskim w okolicach 璚znej, ch這pi utworzyli sw鎩 Wiejski Klub Dyskusyjny. W zwi您ku z przymusowym egzekwowaniem od rolnik闚 sk豉dek emerytalnych, na podstawie ustawy krzywdz帷ej rolnik闚 indywidualnych, rolnicy regionu lubelskiego ze wsi Zalesi, Kajetan闚-ka, Kolonia G鏎na, W鏊ka ζ鎍uchowska, Ciechanki ζ鎍uchowskie, Kolonia Ostr闚ek, Subczyn, Klucz zorganizowali w dnia 28-30 lipca 1978 r. strajk rolny nie odstawiaj帷 mleka (strajkowali w tych wsiach prawie wszyscy ch這pi). Po strajku rolnicy z tych wsi oraz kilku innych zebrani w liczbie oko這 200 utworzyli Tymczasowy Komitet Samoobrony Ch這pskiej, kt鏎y zosta upowa積iony do rozm闚 z w豉dzami na temat obecnego strajku, jego nast瘼stw i sytuacji ch這p闚 w naszym regionie (z o鈍iadczenia TKSCh - „Opinia" nr 7-8/ 1978). W sk豉d Komitetu wesz這 16 os鏏.'

Powstanie Ruchu Obrony przyj皻e zosta這 od razu bardzo negatywnie przez w豉dze (artyku redaktora naczelnego „Trybuny Ludu" J.Bareckiego, kt鏎y ukaza si natychmiast po konferencji prasowej R.O. 26 III 1977 r.). Represje zaczynaj si od administracyjnych szykan (zwolnienia z pracy, nagonki w miejscach pracy na aktywniejszych dzia豉czy R.O., nakazy wydzia堯w spraw wewn皻rznych rozwi您ania nielegalnego stowarzyszenia), poprzez inwigilacje dzia豉czy PK-I. Nast瘼uj rewizje, zatrzymania, kolegia orzekaj帷e, coraz cz窷ciej zdarzaj si pobicia przy zatrzymaniach.

Cz這nkowie PZPR zostaj poinformowani przez specjaln broszur („Aktualne zagadnienia dywersji ideologicznej", marzec 1977 r.) o dzia豉czach Ruchu Obrony, oceniaj帷 oczywi軼ie ich sylwetki w jak najbardziej negatywnym 鈍ietle.

Powo豉nie Komitetu Wolnych Zwi您k闚 Zawodowych na 奸御ku wywo逝je siln eskalacj represji ze strony si policyjnych. K.安ito, R.K軼iuczek, W.Sulecki i B.Cygan s ci庵le prze郵adowani. Mieszkanie K.安itonia, b璠帷e punktem konsultacyjnym i o鈔odkiem Komitetu WZZ jest obl篹one przez si造 policyjne. 安ito i jego rodzina s systematycznie terroryzowani. Napi璚ia nie wytrzymuje W.Sulecki wyje盥瘸j帷 z kraju. Inni, m.in. Jacek Jagie趾a, wsp馧pracuj z ROPCiO w warunkach konspiracyjnych, przede wszystkim kolportuj帷 niezale積 pras.

R闚nie ostro w豉dze reaguj na tworzenie si Studenckich Komitet闚 Solidarno軼i, posuwaj帷 si w represjach do usuwania z uczelni.

Wraz z rozwojem niezale積ej dzia豉lno軼i (szczeg鏊nie w okresie od 1979 r. - pierwsza po這wa 1980 r.) ilo嗆 wyrzuce z pracy, rewizji, zatrzyma, aresztowa wzrasta. Jest to zjawisko powszechne, dotyczy ono Komitet闚 WZZ, KSS KOR, Ruchu Obrony, SKS-闚 i Ruchu M這dej Polski.

W maju 1978 r. narasta konflikt wewn徠rz redakcji „Opinii" mi璠zy L. Moczulskim a reszt redakcji z A. Czum na czele. Jest to konflikt nie tyle personalny ile dotycz帷y zasad dzia豉nia. Istotny wp造w mia豉 tutaj wspomniana wcze郾iej demokratyczna formu豉 R.O., nie pozwalaj帷a na precyzyjne okre郵enie zakresu kompetencji nie tylko przedstawicieli Spotka Og鏊nokrajowych, ale i innych cia, kt鏎e w naturalny spos鏏 si wytworzy造 (jak np. pismo „Opinia", instytucja rzecznik闚 R.O.). Formu豉 ta pozwala豉 natomiast ka盥emu obywatelowi publikowa pod szyldem Ruchu Obrony teksty, za kt鏎e w opinii spo貫cznej odpowiedzialno嗆 ponosi ca造 Ruch. L. Moczulski twierdzi, i by zwolennikiem koncepcji, 瞠 rola poszczeg鏊nych dzia豉czy R.O. powinna by funkcj ich aktywno軼i, zarzucaj帷 A. Czumie, 瞠 jest zwolennikiem sformalizowania funkcji w Ruchu Obrony. Natomiast cz這nkowie redakcji „Opinii" postawili zarzut, 瞠 chce im, i nie tylko im, narzuci swoj koncepcj i regu造 dzia豉nia, z kt鏎ymi si nie zgadzali.

Na in Og鏊nokrajowym Spotkaniu uczestnik闚 R.O. w Zalesiu ko這 Warszawy 10 czerwca 1978 r. (wzi窸o w nim udzia 58 os鏏 z 15 miejscowo軼i) dosz這 do roz豉mu. W g這sowaniu wi瘯szo嗆 uczestnik闚 zaaprobowa豉 nowy sk豉d redakcji „Opinii" bez L. Moczulskiego (A. Czuma, K.Janusz, A. Wojciechowski, W. Ziembi雟ki), przyjmuj帷 dotychczasow praktyk jako zasad, i 瞠 jest to pismo Ruchu Obrony, zrezygnowa豉 z instytucji rzecznik闚, powo豉豉 Rad Finansow Ruchu Obrony (w g這sowaniu tajnym) w sk豉dzie St.Kaczorowski, ks.B.Papiernik, M.Pi趾a, P.Typiak, W. Ziembi雟ki.

Po stronie L.Moczulskiego stan窸o 鈔odowisko m這dych dzia豉czy z Gda雟ka, Ruch Wolnych Demokrat闚, cz窷 dzia豉czy z Krakowa, Przemy郵a, Lublina i Szczecina Utworzyli oni 16 wrze郾ia 1978 r. Zespo造 Inicjatywy Obywatelskiej (ZINO) uczestnik闚 Ruchu Obrony Praw Cz這wieka i Obywatela. Wy這niona Rad Zespo堯w Inicjatywy Obywatelskiej ROPCiO w sk豉dzie: Krzysztof G御iorowski, Karol G這gowski, Zdzis豉w Jamro瞠k, Stanis豉w Januszewski, Andrzej Mazur, Leszek Moczulski, Andrzej Ostoja-Owsiany, Wies豉w Parchimowicz, Adam Ple郾ar, Marek M. Skuza, Stanis豉w Sudo, Tadeusz Szczud這wski, Apolinary Wilk. Jak wynika z archiw闚 IPN, wi瘯szo嗆 cz這nk闚 Rady ZINO stanowili ewidentni tajni wsp馧pracownicy SB. Wobec niekt鏎ych pozosta造ch os鏏 z tego grona utrzymuj si trudne do wyeliminowania w徠pliwo軼i, wynikaj帷e m.in. ze zdekompletowania akt Bezpieki. Bior帷 wi璚 pod uwag taktyk SB wobec ROPCiO 鄉ia這 postawi mo積a tez, 瞠 ZINO by這 tworem inspirowanym i w pe軟i kontrolowanym przez SB, kt鏎ego celem by這 rozbicie i "neutralizacja" ROPCiO.

W tej sytuacji trudno si dziwi, 瞠 ZINO przetrwa這 jako ca這嗆 niespe軟a rok bez dokona, po czym jego najbardziej znacz帷a i najpr篹niejsza cz窷 - 鈔odowisko m這dych os鏏 skupionych wok馧 Bratniaka - powo豉豉 29 lipca 1979 r. Ruch M這dej Polski, skupiaj帷y m這de 鈔odowiska Gda雟ka, Szczecina, Gorzowa Wielkopolskiego, υdzi, Warszawy, Poznania i Bydgoszczy. By to niezale積y ruch ideowy, kt鏎ego uczestnicy zgodzili si co do konieczno軼i podejmowania dzia豉 na rzecz niepodleg這軼i Pa雟twa Polskiego, umacniania wi瞛i narodowej Polak闚, respektowania praw osoby ludzkiej, przestrzegania chrze軼ija雟kich norm etycznych w 篡ciu publicznym, zachowania to窺amo軼i kultury narodowej. Uczestnik闚 RMP 陰czy這 przekonanie, 瞠 jednym z podstawowych warunk闚 realizacji tych cel闚 jest stworzenie nowoczesnej - ale zakorzenionej w tradycji - my郵i politycznej, odpowiadaj帷ej aspiracjom i godno軼i Narodu Polskiego (Bratniak nr 18/4 z 1979 r.).

Po rozbiciu ROPCiO Moczulski zacz掖 redagowa Drog, a 1 wrze郾ia 1979 powo豉 Konfederacj Polski Niepodleg貫j.

Ruch Wolnych Demokrat闚 dzia豉 niezale積ie, skoncentrowany g堯wnie w υdzi i we Wroc豉wiu.

Ruch Obrony powo豉 Rad Konsultacyjn b璠帷 organem doradczym i kontrolnym pisma „Opinia" w sk豉dzie: Benedykt Czuma, J霩ef M. Janowski, Stefan Kaczorowski, Marek Myszkiewicz-Niesio這wski, Andrzej Nastula, ks.Bohdan Papiernik, Marian Pi趾a, Zbigniew Siemi雟ki, Leszek Skonka, Restytut W. Staniewicz, Bogumi Studzi雟ki, Kazimierz 安ito, Piotr Typiak, Mieczys豉w Ustasiak, Andrzej Wo幡icki.

Cz窷 dzia豉czy R.O. nie mog帷 pogodzi si z roz豉mem, d捫y do jedno軼i wsp馧pracuj帷 z obydwoma skrzyd豉mi.

W dnia 9-10.XII.1978 r. odby這 si IV Og鏊nokrajowe Spotkanie R.O. w Warszawie, przypiecz皻owuj帷e roz豉m. (R闚nolegle w Warszawie odby這 si krajowe spotkanie ZINO i pr鏏y mediacji ze strony Tadeusza Szczud這wskiego i Arkadiusz Rybickiego nie da造 瘸dnych pozytywnych rezultat闚). Uczestnicy Spotkania przyj瘭i zasad, i w Spotkaniu uprawnieni do g這sowania s sygnatariusze Apelu z 25 marca 1977 r. oraz przedstawiciele 鈔odowisk i g堯wnych o鈔odk闚 aktywno軼i Ruchu Obrony (prowadz帷e PK-I i KSD) w liczbie 38 os鏏. Powo豉no Rad Sygnatariuszy sk豉daj帷 si z sygnatariuszy Apelu z 25 III 1977 r, kt鏎zy nie wy陰czyli si sami z dalszej wsp馧pracy tj: gen. M.Boruta-Spiechowicz, A.Czuma, K.Janusz, St.Kaczorowski, M.Myszkiewicz-Niesio這wski, ks.B.Papiernik, Zb.Siemi雟ki, B.Studzi雟ki, P.Typiak, A.Wojciechowski, A.Wo幡icki, W.Ziembi雟ki oraz 8 uczestnik闚 R.O. wybranych przez IV Spotkanie: Mariana Go喚biowskiego (Warszawa), J霩efa M. Janowskiego (Zdu雟ka Wola), Antoniego Pietkiewicza (Kalisz), Mariana Pi趾 (Lublin), Grzegorza Pr徠nickiego (Szczecin), Janusza Ro磬a (Kolonia G鏎na), Leszka Skonk (Wroc豉w), Kazimierza 安itonia (Katowice). Rada Sygnatariuszy powo豉豉 5-osobowy zesp馧 wykonawczy, mia豉 te zwo豉 Og鏊nokrajowe Spotkanie R.O, inicjowa prace w R.O. i uchwala preliminarz wydatk闚 ze Spo貫cznego Funduszu R.O.

P騧niej sk豉d Rady Sygnatariuszy powi瘯szy si o sze嗆 os鏏: Jerzego Brykczy雟kiego, Benedykta Czum, Antoniego Go責, Janusza Krzy瞠wskiego, Edwarda Staniewskiego i Jana Zapolnika.

Powo豉ne zosta這 Biuro Pomocy Spo貫cznej prowadzone przez Bogumi豉 Studzi雟kiego.

Wydarzenia Sierpnia 80 i powstanie „Solidarno軼i" de facto zako鎍zy造 dzia豉lno嗆 Ruchu Obrony, chocia nigdy formalnie si to nie sta這. Dzia豉cze R.O. w wi瘯szo軼i zaanga穎wali si w pracach Zwi您ku. Pismo „Opinia" ukazywa這 si jeszcze wiosn 1981 r.

Powo豉nie R.O. przyj皻e zosta這 negatywnie przez jedyne niezale積e 鈔odowisko dzia豉j帷e w tym czasie - Komitet Obrony Robotnik闚. Pada造 miedzy innymi zarzuty, 瞠 jest to d捫enie do rozbicia KOR-u, 瞠 podj璚ie si obrony praw cz這wieka jest uzurpacj, 瞠 powo豉nie R.O. doprowadzi do os豉bienia i rozbicia opozycji. I wreszcie najci篹szy zarzut - 瞠 R.O. powsta z inspiracji S逝瘺y Bezpiecze雟twa - ze wskazaniem personalnym przede wszystkim na L. Moczulskiego. (Trafnie opisuje atmosfer tej nagonki Piotr Wierzbicki w ksi捫ce „My郵i staro鈍ieckiego Polaka"). Opinie te przekazywane by造 i na Zach鏚. Przesilenie nast徙i這 w czerwcu 1977 r., gdy Halina Miko豉jska, pod nieobecno嗆 aresztowanego Jacka Kuronia i innych dzia豉czy KOR-u pe軟i帷a funkcje rzeczniczki KOR-u stwierdzi豉 w wywiadzie, 瞠 R.O. jest podejrzan inicjatyw. Wywo豉這 to ostr reakcj 鈔odowisk polonijnych zmieniaj帷, przynajmniej zewn皻rznie stosunek KOR-u do R.O. Ale KOR nigdy oskar瞠 tych nie odwo豉, H. Miko豉jska r闚nie. Tym niemniej, niemal w ka盥ym „Biuletynie Informacyjnym" wydawanym przez KOR mo積a by這 znale潭 jak捷 z這郵iwo嗆 pod adresem R.O., czego z kolei „Opinia" nie czyni豉. Praktycznie nie uda這 si zorganizowa wsp馧pracy obu o鈔odk闚, poza cz御tkowymi dzia豉niami w takich miastach jak Gda雟k, Wroc豉w i Pozna.

St康 wa積ym wydarzeniem sta這 si og這szenie jednobrzmi帷ego o鈍iadczenia wydanego odr瑿nie przez KOR i Ruch Obrony 26 lutego 1980 r. w sprawie nasilenia represji w poprzedzaj帷ych miesi帷ach. Do 軼i郵ejszej wsp馧pracy jednak nie dosz這.

infiltracja

Od pocz徠ku istnienia ROPCiO sta si celem zaciek造ch atak闚 komunistycznego aparatu przemocy. W oparciu o archiwa udost瘼nione przez Instytut Pami璚i Narodowej mo瞠my stwierdzi, 瞠 najwi瘯sze szkody spowodowa豉 dzia豉lno嗆 TW "Lewandowskiego" (Warszawa) i TW "Wac豉wa" (鏚) oraz w mniejszym stopniu TW "Warszawskiego" (Mariana B.).

Osobnicy ci nie tylko udzielali SB informacje ale pe軟ili funkcj agent闚 wp造wu d捫帷 do op騧nienia dzia豉 ROPCiO oraz por騜nienia uczestnik闚 organizacji poprzez rozpowszechnianie fa連zywych informacji oraz montowanie subtelnych intryg.

Prawdopodobnie najwi瘯szym zaufaniem i uznaniem SB cieszy si TW "Wac豉w" (Andrzej Mazur) pracownik Akademii Medycznej w υdzi. Na kilkuset stronach donos闚 relacjonuje on dzia豉nia dezintegruj帷e ROPCiO i samodzielnie opracowuje przysz貫 zadania dla siebie i SB. Ze wzgl璠u na istotne znaczenie utrzymywa sta造 kontakt z p趾.Cz.Chojakiem w υdzi i jednocze郾ie z p趾.Komorowskim w Warszawie.

Wielkim osi庵ni璚iem SB okaza這 si skuteczne wci庵ni璚ie p騧niejszego 鈔odowiska Ruchu M這dej Polski do operacji rozbijania ROPCiO, w czym prawdopodobnie udzia sw鎩 mia TW "Andrzej" (Matylda Sobieska) bardzo blisko zwi您ana z liderem 鈔odowiska gda雟kiego Aleksandrem Hallem.

Benedykt Czuma